Primates

Ny Primates dia filaharana ao amin' ny kilasin' ny biby mampinono (Mammalia) izay ahitana ny rajako sy ny gidro ary ny olombelona. Mampiavaka azy ireo ny fananany atidoha somary mivoatra tsara, ny fahitany mivohitra, ary ny fananany tanana afaka mandray sy ankihibe afaka mifanohitra amin' ny rantsan-tanana (na rantsan-tongotra) sisa.

Mihinana zavamaniry sy biby izy ireo amin’ ny ankapobeny, na dia miovaova arakaraka ny karazany aza izany, manomboka amin' ny voankazo sy ravina ka hatramin' ny bibikely. Ny ankamaroan' ny Primates dia miaina ambony hazo, na dia ny sasany aza, toy ny olombelona sy ny gôrila, dia miaina an-tany indrindra. Ny fananahany dia somary miadana, ary vitsy ny zanany indray teraka, fa ny fikarakaran' ny ray aman-dreny no maharitra ela.

Ny Primates dia fantatra amin' ny fitondran-tenany anaty fiarahamonina be pitsiny, matetika voarafitra ho vondrona misy ambaratonga. Mifandray amin' ny alalan' ny feo, ny fihetseika, ny fanetsehany ny tarehiny, ary indraindray aza ny fihetsika an' ohatra.

Misy zana-pilaharana roa lehibe ny Primates: ny Strepsirrhini (toy ny lemiora) sy ny Haplorrhini (toy ny rajako sy ny olombelona). Nivoatra mihoatra ny 60 tapitrisa taona lasa izay ny filaharana Primates, azo inoana fa avy amin' ny biby miaina ambony hazo mpihinana bibikely.

Tena ilaina ny fandalinana ny Primates mba hahatakarana bebe kokoa ny fivoaran' ny faharanitan-tsaina sy ny kolontsaina ary ny fitondran-tenan' ny olombelona.

Fanasokajiana anatiny

Mizara ho zana-pilaharana roa ny Primates, dia ny Strepsirrhini sy ny Haplorrhini.

Strepsirrhini

Ny zana-pilaharana Strepsirrhini dia mizara ho zafim-pilaharana telo (Chiromyiformes sy Lemuriformes ary Lorisiformes) izay mizara ho fianakaviana.

Chiromyiformes

• Daubentoniidae

Lemuriformes

• Cheirogaleidae
• Lemuridae
• Lepilemuridae
• Indriidae

Lorisiformes

• Galagidae
• Lorisidae

Haplorrhini

Ity zana-pilaharana ity dia misy zafim-pilaharana roa (Tarsiiformes sy Simiiformes). Ny Simiformes indray dia mizara ho Platyrrhini sy Catarrhini izay izara ho fianakaviana.

Tarsiiformes

• Tarsiidae

Simiiformes

Platyrrhini

• Cebidae
• Atelidae
• Callitrichidae
• Pitheciidae
• Aotidae

Catarrhini

• Cercopithecidae (Cercopithecoidea)
• Hylobatidae (Hominoidea)
• Hominidae (Hominoidea)