Main menu

Explore

People

ChatGPT

132 languages

From WikiRecord, the encyclopedia of everything · from the Azerbaijani Wikipedia

ChatGPT
Loqonun şəkli
Tipi
Müəllif OpenAI
Tərtibatçı OpenAI
Proqramlaşdırma dili Python
İnterfeysin dili çoxdilli[d], ingilis dili, rus dili, Çin dili, yapon dili, alman dili, ispan dili
Yayımlanma tarixi 30 noyabr 2022[1]
Platforma bulud texnologiyaları
Sonuncu versiya
  • GPT-6 Astra
Oxunan fayl formatları PDF, MP3, JSON, Mətn faylı, ZIP, Zəngin mətn formatı
Lisenziya sahibli
Sayt chatgpt.com
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

ChatGPT (Chat Generative Pre-trained Transformer) — "OpenAI" tərəfindən hazırlanmış və 30 noyabr 2022-ci ildə istifadəyə verilmiş geniş dil modelinə əsaslanan çatbot. Bu, istifadəçilərə söhbəti istədiyiniz uzunluq, format, üslub, təfərrüat səviyyəsi və dil üzrə dəqiqləşdirməyə və yönləndirməyə imkan verir. Sürətli mühəndislik kimi tanınan ardıcıl göstərişlər və cavablar hər bir söhbət mərhələsində kontekst kimi nəzərdən keçirilir.[2]

"ChatGPT" çatbotu "Google"[3] tərəfindən hazırlanmış transformator arxitekturasına əsaslanan "OpenAI"ın xüsusi generativ əvvəlcədən öyrədilmiş transformator (GPT) modelləri seriyasının üzvləri olan GPT-3.5 və ya GPT-4 üzərində qurulmuşdur. Bu, nəzarət edilən və gücləndirici öyrənmə üsullarının birləşməsindən istifadə edərək danışıq proqramları üçün dəqiq tənzimlənmişdir.[4] "ChatGPT" əvvəlcə pulsuz "tədqiqat versiyası" kimi buraxılıb;[1] sonradan "OpenAI" xidməti "freemium" modelinə keçirib: əsas funksiyalar pulsuz, daha geniş imkanlar isə ödənişli abunələr vasitəsilə təqdim olunur.[5]

2023-cü ilin yanvarına qədər 100 milyondan çox istifadəçi qazanaraq və "OpenAI"ın dəyərinin 29 milyard dollara yüksəlməsinə töhfə verərək tarixdə ən sürətlə böyüyən istehlakçı proqram təminatına çevrilmişdir.[6][7] "ChatGPT"nin buraxılışı "Bard", "Ernie Bot", "LLaMA", "Claude" və "Grok" kimi rəqabət aparan məhsulların inkişafına təkan vermişdir.[8] "Microsoft" korporasiyası "OpenAI"ın GPT-4-ünə əsaslanan "Bing Chat"i işə salmışdır. Bu, bəzi müşahidəçilər arasında "ChatGPT" və oxşar proqramların insan intellektini yerindən tərpətmək və ya atrofiya etmək, plagiata imkan vermək və ya misinformasiyanı gücləndirmək potensialı ilə bağlı narahatlıq yaratmışdır.[9][10]

Tarixi

Buraxılışı və sürətli yayılması (2022–2023)

"OpenAI" 2022-ci il noyabrın 30-da GPT-3.5 seriyası modeli əsasında hazırlanmış "ChatGPT"ni pulsuz "tədqiqat versiyası" kimi təqdim edib. Model insan rəyi ilə gücləndirici öyrənmə (RLHF) üsulu ilə tənzimlənib; şirkət ilk gündən onun inandırıcı görünən, lakin səhv cavablar verə bildiyini qeyd edib.[1] 2023-cü il fevralın 1-də ayda 20 dollarlıq "ChatGPT Plus" abunəsi istifadəyə verilib; abunəçilər yüklənmə dövrlərində də xidmətə çıxış, daha sürətli cavablar və yeni funksiyalara prioritet çıxış əldə ediblər.[5] 2023-cü il martın 14-də təqdim olunan GPT-4 modeli əvvəlcə "ChatGPT Plus" abunəçiləri üçün əlçatan olub.[11]

Multimodallıq, axtarış və agentlər (2024–2025)

2024-cü il mayın 13-də mətn, səs, təsvir və video qəbul edib mətn, səs və təsvir yarada bilən GPT-4o modeli təqdim olunub; model pulsuz istifadəçilər üçün də əlçatan edilib.[12] 2024-cü il oktyabrın 31-də "ChatGPT"yə veb-axtarış funksiyası əlavə olunub: cavablar xəbər saytları və digər mənbələrə keçidlərlə müşayiət edilir. Funksiya 2024-cü il dekabrın 16-da bütün qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilərə, 2025-ci il fevralın 5-də isə qeydiyyatsız istifadəçilərə də açılıb.[13]

2025-ci il iyulun 17-də veb-brauzer, terminal və tətbiq bağlayıcılarından istifadə edərək istifadəçinin adından tapşırıqlar yerinə yetirə bilən "ChatGPT agent" funksiyası təqdim olunub; agent mühüm əməliyyatlardan əvvəl istifadəçidən təsdiq istəyir.[14] 2025-ci il avqustun 7-də sürətli model, dərin düşünən model və onlar arasında seçim edən marşrutlaşdırıcıdan ibarət GPT-5 sistemi təqdim olunub.[15]

İstifadəçi auditoriyası

Analitik qiymətləndirmələrə görə, "ChatGPT" 2023-cü ilin yanvarında 100 milyon aylıq aktiv istifadəçiyə çataraq tarixdə ən sürətlə böyüyən istehlakçı tətbiqinə çevrilib.[16] "OpenAI"ın açıqladığı məlumata görə, həftəlik aktiv istifadəçilərin sayı 2025-ci ilin oktyabrında 800 milyona, 2026-cı ilin fevralında isə 900 milyona çatıb; həmin vaxt ödənişli abunəçilərin sayı 50 milyon olub.[17]

Öyrədilmə

"Time" jurnalı aşkar etmişdir ki, zərərli məzmuna (zorakılıq, irqçilik, cinsiyyətçilik kimi) qarşı təhlükəsizlik sistemi qurmaq üçün "OpenAI" zərərli məzmunu etiketləmək məqsədilə saatda 2 dollardan az maaş alan keniyalı işçilərdən istifadə etmişdir. Bu etiketlər gələcəkdə belə məzmunu aşkar etmək üçün model hazırlamaq üçün istifadə edilmişdir. Autsorsinq edilmiş işçilər "toksik" və travmatik məzmuna məruz qaldıqlarını bildirmiş, bir işçi bu tapşırığı "işgəncə" kimi qiymətləndirmişdir. "OpenAI"ın autsorsinq tərəfdaşı Kaliforniyanın San-Fransisko şəhərində yerləşən "Sama" təlim-məlumat şirkəti idi.[18]

"OpenAI" xidməti daha da təkmilləşdirmək üçün "ChatGPT" istifadəçilərindən məlumat toplayır. İstifadəçilər "ChatGPT"dən aldıqları cavablara müsbət və ya mənfi səs verə, həmçinin əlavə rəy ilə mətn sahəsini doldura bilərlər.[19][20] "ChatGPT"nin öyrədilmə verilənlərinə proqram təminatı üzrə təlimat səhifələri, bülleten lövhəsi sistemləri kimi internet hadisələri haqqında məlumat və çoxsaylı proqramlaşdırma dilləri daxildir.[21] Vikipediya da həmçinin "ChatGPT"nin öyrədilmə verilənlərinin mənbələrindən biri olmuşdur.[22]

Tənqid və hüquqi problemlər

2023-cü il martın 31-də İtaliyanın şəxsi məlumatların qorunması orqanı məlumatların toplanması və saxlanılmasının qanuniliyi, martın 20-də baş vermiş məlumat sızması və yaş yoxlanışı sisteminin olmaması səbəbindən "ChatGPT"ni ölkədə müvəqqəti bloklayıb; İtaliya bu səbəbdən xidməti müvəqqəti qadağan edən ilk dövlət olub.[23] Mütəxəssislər çatbotun inandırıcı görünən, lakin səhv cavablar ("halüsinasiyalar") verə bilməsini də əsas çatışmazlıqlardan biri kimi qeyd edirlər; "OpenAI" bu məhdudiyyəti buraxılış zamanı özü də etiraf edib.[1]

Həmçinin bax

İstinadlar

  1. 1 2 3 4 "Introducing ChatGPT" (ingilis). OpenAI. 30 noyabr 2022. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  2. ↑ Lock, Samantha. "What is AI chatbot phenomenon ChatGPT and could it replace humans?". The Guardian (ingilis). 5 dekabr 2022. 16 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2022.
  3. ↑ "Transformer: A Novel Neural Network Architecture for Language Understanding". ai.googleblog.com (ingilis). 31 avqust 2017. 27 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2023.
  4. ↑ Gertner, Jon. "Wikipedia's Moment of Truth". The New York Times Magazine. 18 iyul 2023. Archived from the original on 20 iyul 2023. İstifadə tarixi: 19 iyul 2023.
  5. 1 2 "Introducing ChatGPT Plus" (ingilis). OpenAI. 1 fevral 2023. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  6. ↑ Hu, Krystal. "ChatGPT sets record for fastest-growing user base – analyst note". Reuters (ingilis). 2 fevral 2023. 3 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 iyun 2023.
  7. ↑ Varanasi, Lakshmi. "ChatGPT creator OpenAI is in talks to sell shares in a tender offer that would double the startup's valuation to $29 billion". Insider. 5 yanvar 2023. 18 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 yanvar 2023.
  8. ↑ "What's the next word in large language models?". Nature Machine Intelligence (ingilis). 5 (4): 331–332. aprel 2023. doi:10.1038/s42256-023-00655-z. ISSN 2522-5839. 11 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyun 2023.
  9. ↑ Gertner, Jon. "Wikipedia's Moment of Truth". The New York Times Magazine. 18 iyul 2023. Archived from the original on 20 iyul 2023. İstifadə tarixi: 19 iyul 2023.
  10. ↑ "What is ChatGPT and why does it matter? Here's what you need to know". ZDNET (ingilis). 30 may 2023. 15 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 iyun 2023.
  11. ↑ "GPT-4" (ingilis). OpenAI. 14 mart 2023. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  12. ↑ "Hello GPT-4o" (ingilis). OpenAI. 13 may 2024. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  13. ↑ "Introducing ChatGPT search" (ingilis). OpenAI. 31 oktyabr 2024. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  14. ↑ "Introducing ChatGPT agent" (ingilis). OpenAI. 17 iyul 2025. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  15. ↑ "Introducing GPT-5" (ingilis). OpenAI. 7 avqust 2025. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  16. ↑ "ChatGPT sets record for fastest-growing user base – analyst note". Reuters (ingilis). 1 fevral 2023. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  17. ↑ "ChatGPT reaches 900M weekly active users". TechCrunch (ingilis). 27 fevral 2026. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.
  18. ↑ Perrigo, Billy. "Exclusive: OpenAI Used Kenyan Workers on Less Than $2 Per Hour to Make ChatGPT Less Toxic". Time (ingilis). 18 yanvar 2023. 19 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2023. One Sama worker tasked with reading and labeling text for OpenAI told TIME he suffered from recurring visions after reading a graphic description of a man having sex with a dog in the presence of a young child. "That was torture", he said.
  19. ↑ Ortiz, Sabrina. "What is ChatGPT and why does it matter? Here's what you need to know". ZDNET (ingilis). 2 fevral 2023. 18 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 dekabr 2022.
  20. ↑ "ChatGPT Feedback Contest: Official Rules" (PDF). OpenAI. 18 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 30 dekabr 2022.
  21. ↑ Edwards, Benj. "No Linux? No problem. Just get AI to hallucinate it for you". Ars Technica. 5 dekabr 2022. 26 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2022.
  22. ↑ Dwivedi, Yogesh K.; Kshetri, Nir; Hughes, Laurie; Slade, Emma Louise; Jeyaraj, Anand; Kar, Arpan Kumar; Baabdullah, Abdullah M.; Koohang, Alex; Raghavan, Vishnupriya; Ahuja, Manju; Albanna, Hanaa; Albashrawi, Mousa Ahmad; Al-Busaidi, Adil S.; Balakrishnan, Janarthanan; Barlette, Yves. "Opinion Paper: "So what if ChatGPT wrote it?" Multidisciplinary perspectives on opportunities, challenges and implications of generative conversational AI for research, practice, and policy". International Journal of Information Management (ingilis). 71. 1 avqust 2023: 102642. doi:10.1016/j.ijinfomgt.2023.102642. ISSN 0268-4012. 24 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyun 2023.
  23. ↑ "Italy temporarily bans ChatGPT over privacy concerns". NPR (ingilis). 31 mart 2023. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2026.

Əlavə ədəbiyyat

Xarici keçidlər